Hoe versterk je als ouder de autonome motivatie van je kinderen?

20 Jan

Wie mijn blog al wat langer volgt, weet dat ik me met heel veel interesse verdiep in de Zelf-Determinatie Theorie (Ryan&Deci) en in de handvaten die vanuit dit wetenschappelijk onderbouwde kader worden aangereikt om onder andere als leerkracht, begeleider of als ouder de motivatie van jongeren te helpen versterken.

De afgelopen dagen heb ik het boek “Vitamines van groei, over de motiverende rol van ouders in de opvoeding” (Maarten Vansteenkiste & Bart Soenens, Academia Press, 2013) doorgenomen. In dit boek worden vanuit het kader van de ZDT heel wat tips verzameld die je als ouders kunt hanteren om jouw kinderen te ondersteunen in hun persoonlijke groei. In deze blogpost vat ik de uitgangspunten van deze theorie en enkele tips voor ouders beknopt samen.

Eén van de centrale uitgangspunten van de Zelf-Determinatie Theorie is dat elk van ons (jong en oud) drie psychologische basisbehoeftes heeft, met name de behoefte aan autonomie, competentie en aan verbondenheid.

  • De behoefte aan autonomie bestaat erin dat je het gevoel hebt dat je jezelf kunt zijn en je zelf (mee) aan de basis ligt van de handelingen die je stelt en dat je die handelingen ook kunt onderschrijven.
  • De behoefte aan verbondenheid is de mate waarin je een hechte band hebt met de mensen rondom je heen, de mate waarin ze oprecht geïnteresseerd zijn in wat je doet, de mate waarin ze je ondersteunen.
  • De behoefte aan competentie is het gevoel dat je iets succesvol kunt uitvoeren.

Wanneer deze basisbehoeftes worden gestimuleerd, zal de persoon (meer) autonoom gemotiveerd zijn om bepaalde handelingen te stellen en om zichzelf verder te ontwikkelen en te ontplooien als individu. Personen bij wie deze basisbehoeftes worden voldaan, hebben meer energie, zijn meer flexibel, staan open voor nieuwe ervaringen, vertonen ze minder probleemgedrag, hanteren diepere leerstrategieën, passen aangeleerd gedrag ook spontaan toe in andere situaties, enz.

Wanneer deze basisbehoeften niet worden bevredigd, handelen we als persoon meer vanuit een verplichtende of controlerende ‘moetivatie’, wat ook vaak gevoelens van stress en druk met zich meebrengt.

Als leerkracht, begeleider of als ouder kun je de psychologische basisbehoeftes van jongeren mee helpen versterken door hen vanuit een autonomie-ondersteunende (in plaats van een controlerende), een structurerende (in plaats van een chaotische) en een warme of veilige context (in plaats van een kille) te begeleiden of op te voeden.

Het boek “Vitamines van groei, over de motiverende rol van ouders in de opvoeding” bevat achteraan een handige appendix waarin heel wat tips kort en bondig worden opgelijst die vooraf in het boek uitgebreid werden behandeld. Hieronder vind je een selectie:

  • Probeer je kind vanuit je teleurstelling geen schuld- of schaamtegevoel aan te praten. Hierdoor zal je kind mogelijk wel zijn gedrag aanpassen maar vooral omdat het zich ertoe verplicht voelt. Dit zorgt voor stress en spanning.
  • Probeer geen fysieke straffen te geven. Een ‘pedagogische tik’ zorgt ervoor dat de spanning in de relatie ouder-kind wordt opgevoerd en kan tot een vervreemding tussen ouder en kind leiden.
  • Probeer te letten op de manier waarop je spreekt met je kind. Niet alleen wat je zegt of vraagt maar ook de manier waarop je iets communiceert kan ervoor zorgen dat kinderen zich eerder welwillend dan wel rebels zullen opstellen. Tracht woorden zoals ‘moeten’, ‘verwachten’, ‘horen’, enz. te vermijden ten voordele van woorden zoals ‘kunnen’, ‘voorstellen’ en ‘willen’.
  • Probeer een zinvolle uitleg te geven als je een taak opdraagt aan je kind. Afspraken die logisch onderbouwd zijn worden sneller geaccepteerd en nageleefd. Een uitleg zoals “Omdat ik het zeg” of “Je zult later wel begrijpen waarom ik dit zeg” zal niet worden gepikt.
  • Probeer keuze te bieden aan je kind en inspraak te geven. De keuze kan bestaan uit wat je kind al dan niet doet. Wanneer dat niet mogelijk is, kun je je kind inspraak geven in wanneer, hoe, waar of met wie ze de activiteit uitvoeren.
  • Probeer het gebruik van beloningen te beperken. Beloningen ondermijnen de autonome motivatie op langere termijn. Beloningen werken vaak maar zolang ze worden gegeven. Van zodra de beloning wegvalt, valt ook de motivatie weg om het gewenste gedrag te stellen.
  • De inhoud van de getrokken grens telt! Bepaalde verboden of geboden zullen jongeren gemakkelijker accepteren omdat ze vinden dat je als ouder recht hebt van spreken over die thema’s. Dit is niet altijd het geval als je je als ouder op het persoonlijke territorium (vrienden, kapsel, …) begeeft. Wil je toch tussenkomen, leg dan uit dat je dit niet doet om je te moeien in de persoonlijke kwesties van je kind, maar bijvoorbeeld omwille van de morele aspecten van de kwestie.
  • De stijl van trekken van een grens telt! Hoewel bepaalde grenzen niet gemakkelijk zijn om te trekken, kunnen deze toch op zo’n wijze worden vastgelegd dat de grens door de jongere wordt aanvaard. Het is hierbij belangrijk om het waarom van de grens te duiden en naar de mening van de jongere te peilen en zijn irritatie te erkennen en niet zomaar te negeren of in de kiem te smoren.
  • Probeer waakzaam te zijn voor je eigen ambities. Ouders die kritisch zijn voor zichzelf, leggen de lat ook hoger voor hun kinderen. Ze projecteren hun ambities op hun kinderen en zetten druk op hen om deze waar te maken. Let erop dat de lat haalbaar blijft en dat de geprojecteerde ambities aansluiten bij wat het kind zelf wil.
  • Houd je eigen basisbehoeftes in de gaten. Op dagen die voor jou als ouder frustrerend waren, omdat je basisbehoeftes aan autonomie, verbondenheid en competentie niet werden vervuld, is je emmer sneller vol. Vertel je gezinsleden dat een slechte dag hebt gehad en dat je wat krediet wilt. Als je toch uitvliegt, is er niets mis mee om nadien je verontschuldigingen aan te bieden.“De bevrediging van jouw basisbehoeftes is niet enkel de motor van je persoonlijke groei, maar het bezorgt je ook de nodige energie om maximaal de groei van je kind te ondersteunen
    (Vitamines van groei, over de motiverende rol van ouders in de opvoeding” (Maarten Vansteenkiste & Bart Soenens, Academia Press, 2013)

 

blokken-abc-19781664

 

Wil je meer weten over de Zelf-Determinatie Theorie? Bekijk dan o.a. ook de TED talk van Ed Deci via deze blogpost, raadpleeg www.selfdeterminationtheory.org of misschien vind je ook deze sketchnote wel leuk die ik eerder heb gemaakt:

ZDT

Advertisements

3 Reacties to “Hoe versterk je als ouder de autonome motivatie van je kinderen?”

  1. Pedro 24 januari 2016 bij 8:53 am #

    Dit is op X, Y of Einstein? herblogden reageerde:
    Mooie samenvattend blog van het boek van Van Steenkiste en Soenens over de Zelfdeterminatietheorie van Deci & Ryan.
    Ook deze tekening vat het verder samen (ook via Tommy Opgenhaffen):

Trackbacks/Pingbacks

  1. Hoe versterk je als ouder de autonome motivatie... - 8 februari 2016

    […] Wie mijn blog al wat langer volgt, weet dat ik me met heel veel interesse verdiep in de Zelf-Determinatie Theorie (Ryan&Deci) en in de handvaten die vanuit dit wetenschappelijk onderbouwde kader worden aangereikt om onder andere als leerkracht, begeleider of als ouder de motivatie van jongeren te helpen versterken.  […]

  2. Hoe versterk je als ouder de autonome motivatie van je kinderen? | Manuela Bazen-Steenkamp - 8 februari 2016

    […] Sourced through Scoop.it from: lerenhoezo.wordpress.com […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: