Visualiseren leidt (soms) tot een betere kennis van teksten!

22 Aug

Wanneer je een tekst leest, lijkt het soms een pak makkelijker om de informatie te onthouden wanneer je de inhoud visueel tracht voor te stellen. Bij sommige teksten lukt dit makkelijker dan bij andere. Zo vond ik het vroeger – en nog steeds – een pak eenvoudiger om me iets voor te stellen bij de plot van een literaire tekst of een geschiedkundig onderwerp dan bij een wetenschappelijke uitleg (mogelijk heeft dit ook te maken met mijn persoonlijke interesses 😉 !). De vraag is echter of deze techniek ook echt leidt tot betere studieresultaten en het bijgevolg de moeite loont om jongeren hierin te trainen en hen aan te moedigen om de techniek te gebruiken. In de studie ‘Applying Cognitive Psychology to Education’ (Dunlosky, Rawson, Marsh, Nathan and Willingham) die enkele maanden geleden verscheen (en heel wat ophef maakte), wordt er ook dieper ingegaan op het nut van ‘imagery use for text learning’. Omdat ik de voorbije weken al heel wat resultaten over studies die geheugentechnieken onder de loep nemen heb verzameld, leek het me interessant om ook hun conclusies toe te voegen aan deze blog.

Een opmerkelijk resultaat

In een onderzoek van Leutner e.a. (2009) kreeg een groep 15-16 jarigen een lange wetenschappelijke tekst over de eigenschappen van watermoleculen voorgeschoteld. Een deel van hen werd gevraagd om de tekst gewoon begrijpend te lezen (controlegroep). Anderen moesten proberen om zich bij de inhoud van elke paragraaf een duidelijk mentale beeld te vormen. Een deel van de groep kreeg bovendien de opdracht om een tekening te maken die de inhoud van elke paragraaf weergaf. Kort nadat ze de tekst gelezen hadden, werd een meerkeuze-test afgenomen waarbij het correcte antwoord op de vragen niet zomaar letterlijk uit de tekst kwam en moest worden afgeleid. Bij het vergelijken van de testresultaten bleek dat de leerlingen die zich de inhoud mentaal moesten voorstellen een pak beter scoorden. Dit was opmerkelijk omwille van verschillende redenen: Ze hadden geen voorafgaande training gekregen; het ging om een complexe wetenschappelijke tekst ging; de antwoorden moesten worden afgeleid uit de tekst en lagen niet letterlijk voor het grijpen. Het maken van de tekeningen zorgde niet voor een beter tekstbegrip en deed de voordelen van de mentale beeldvorming eerder te niet.

Hoe algemeen is het effect?

Ondanks het  verbluffende resultaat in de studie van Leutner blijkt uit andere studies dat de positieve effecten van het inzetten van deze techniek eerder beperkt en niet zo robuust zijn. Er bestaat zowel onderzoek naar het inzetten van mentale beelden voor tekstbegrip van zinnen als van langere tekstpassages. Het onderzoek naar het effect op het tekstbegrip van zinnen kadert vooral in het onderzoek naar de effectiviteit van mnemotechniek. Hierin werd regelmatig aangetoond dat de opdracht om zich een mentaal beeld te vormen tot betere resultaten leidt dan bij controlegroepen die dat niet doen. Maar hoe zit het met de invloed op het tekstbegrip van langere passages? Om dit na te gaan moet er met verschillende factoren rekening worden gehouden: de leeromstandigheden; de leeftijd van de jongeren; de aard van het lesmateriaal en de manier waarop de jongeren worden getoetst.

Welke omstandigheden beïnvloeden het effect?

De leeromstandigheden spelen mogelijk een belangrijke rol bij het beoordelen van de positieve effecten van visualiseren. Zo blijkt het een verschil uit te maken of jongeren wordt gevraagd om de techniek toe te passen wanneer ze zelf een tekst moeten lezen, of wanneer ze naar een tekst moeten luisteren. De voordelen van visualiseren blijken meestal minder tot hun recht komen (maar verdwijnen niet helemaal) in de eerste situatie. Eerlijk gebied wel om hieraan toe te voegen dat de resultaten niet altijd eenduidig zijn.

Het is bovendien belangrijk om ermee rekening te houden dat ondanks het feit dat jongeren telkens de opdracht kregen om mentale beelden te vormen ze dat niet altijd automatisch ook spontaan deden. Omgekeerd grepen sommige jongeren in controlegroepen soms wel spontaan naar deze techniek, hoewel dit niet expliciet werd voorgesteld. Hierdoor kunnen sommige onderzoeken een vertekend beeld geven.

Is de  techniek geschikt voor alle leeftijden?

De doeltreffendheid van deze techniek werd onderzocht bij verschillende leeftijdsgroepen. Er werden positieve effecten vastgesteld bij 9-10 jarigen. Toch moeten hier enkele kanttekeningen worden gemaakt. De techniek had vooral een positief effect wanneer het tekstbegrip van korte verhalen werd getest die visueel konden worden voorgesteld kort nadat men ze had gelezen. In sommige studies werd dit effect enkel bevestigd voor jongeren die een voorkeur hadden voor deze techniek of bij ervaren lezers. De techniek heeft ook positieve effecten bij een vrije herinnering van langer tekstmateriaal en bij meerkeuzevragen. Daarentegen bleken de resultaten van deze leeftijdsgroep niet beter wanneer een gestandaardiseerde test voor begrijpend lezen werd gebruikt, zelfs niet na een uitgebreide training en een herinnering om de techniek te gebruiken.

De gemengde resultaten vinden we ook terug bij andere leeftijdsgroepen. Studenten in het hoger onderwijs  blijken er soms baat bij te hebben, maar ook hier is het effect vaak afhankelijk van de aard van de test die werd afgenomen. Idem voor 10-12 jarigen. Er werden positieve resultaten vastgesteld bij 8-9 jarigen. Jongere leerlingen lijken geen baat te hebben bij deze aanpak wanneer ze naar een tekst luisteren.

Is de techniek geschikt voor alle lesmateriaal?

Het materiaal dat bij heel wat onderzoeken werd gebruikt, varieerde sterk in lengte (van korte passages tot teksten met meer dan 2000 woorden). Sommige materiaal leende er zich sterk toe om mentale voorstellingen bij te maken, zoals bijvoorbeeld kortverhalen. In andere situaties werden ook meer abstracte teksten gebruikt.

In een onderzoek van De Beni and Moè (2003) werd het gebruik van de techniek onderzocht aan de hand van verschillende teksten: een tekst waarbij het makkelijk was om een mentale voorstelling te maken; een omschrijving van een traject; een abstracte tekst waarbij dit mogelijk een pak moeilijker was. Hier bleek dat mentale voorstellingen leidden tot een beter  herinnering van de eerste twee teksten maar geen effect had bij het onthouden van de abstracte tekst. De voordelen bleken trouwens ook hier alleen aanwezig wanneer studenten naar de teksten luisterden (itt. zelf lezen).

Uit studies waarbij er bewust geen teksten werden gebruikt die er zich expliciet toe lenen om er zich een mentale voorstelling bij te maken en waarbij de proefpersonen vooraf uitvoerig getraind werden in het aanleren van de techniek, bleek dit geen resultaat op te leveren, ondanks de expliciete instructie om ook hier de techniek te gebruiken tijdens de test.

De enige zinvolle conclusie die met betrekking tot de aard van het materiaal kan worden gemaakt is dat mentale voorstellingen soms wel tot een beter resultaat en soms ook niet. In de gevallen waarbij dit niet zo was is het falen van de techniek niet per sé te wijten aan de aard van het materiaal maar kunnen andere factoren een rol hebben gespeeld.

Speelt de manier van testen een rol?

Ook de manier waarop jongeren achteraf worden getest blijkt een rol te spelen. In een onderzoek bij hogeschoolstudenten bleek de techniek een positief effect te hebben wanneer gewoon werd gepeild via open vragen naar wat ze onthouden hadden over de tekst of bij korte vragen die peilden naar informatie die letterlijk in teksten terug te vinden was. De techniek blijkt niet te helpen wanneer aan studenten werd gevraagd om gevolgen af te leiden gebaseerd op informatie uit de tekst. Ook hadden ze baat bij het feit dat de instructie werd gegeven om de techniek toe te passen, maar de effecten bleken lager uit te vallen wanneer ze de teksten zelf moesten lezen dan wanneer ze naar de teksten luisterden.

Bij 11-12 jarigen bleek de techniek een voordeel op te leveren bij kennisreproductieve vragen of het samenvatten van de inhoud maar weinig tot geen wanneer er gevraagd werd om de leerstof toe te passen. In het algemeen leidt het toepassen van deze techniek niet tot een beter begrip of toepassen van de tekstinhoud.

Is er een effect op lange termijn?

Tenslotte moet ook de vraag gesteld worden of de positieve effecten in sommige omstandigheden ook duurzaam zijn. Helaas is er op dit vlak nog maar weinig onderzoek gebeurd. In de meeste studies worden de testen (bijna) onmiddellijk na het lezen afgenomen. In een onderzoek van Kulhavy and Swenson (1975) bleek de techniek ook een week na het lezen nog een positief effect te hebben wanneer werd gepeild naar de grote lijnen van de tekstinhoud. De mate waarin de lange-termijn effecten echt robuust zijn en kunnen veralgemeend worden naar verschillende soorten van testen blijft tot op heden een open vraag.

Wat is het eindoordeel?

Gezien het feit dat de techniek in sommige gevallen een voordeel oplevert en er nergens werd aangetoond dat het leren hierdoor werd ondermijnd, kunnen leerkrachten overwegen om de techniek aan te leren en jongeren vanaf 8-9 jaar aanmoedigen om hem te gebruiken bij tekstmaterialen die er zich toe lenen en wanneer achteraf vooral wordt gepeild naar feitenkennis. Hoeveel training hiervoor wenselijk is, is tot op heden nog niet onderzocht. Heb je zelf positieve of negatieve ervaringen met deze techniek? Laat het ons weten!

 

Bron: Applying Cognitive Psychology to Education, John Dunlosky, Katherine A. Rawson, Elizabeth J. Marsh, Mitchell J. Nathan, and Daniel T. Willingham, Psychological Science in the Public Interest January 2013 vol. 14  no. 1
doi: 10.1177/1529100612454415

Advertisements

Eén reactie to “Visualiseren leidt (soms) tot een betere kennis van teksten!”

Trackbacks/Pingbacks

  1. Geheugentechnieken vallen (soms) door de mand! | Leren.Hoe?Zo! - 22 augustus 2013

    […] de blogpost ‘Visualiseren leidt (soms) tot een beter tekstbegrip‘ wordt er dieper ingegaan op het nut van mentale beelden bij het lezen van […]

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: